دانشگاه تبریز برنامه درسی و آموزش یادگیرنده محور 3060-5857 5 2 2026 08 23 Interpretive Structural Modeling of Factors Affecting the Implementation of Curriculum in the Iraq Education System مدل‌سازی ساختاری تفسیری عوامل مؤثر بر اجرای برنامه درسی متمرکز در نظام آموزشی عراق 146 169 22268 10.22034/lbcij.2026.68789.1302 FA سیروس منصوری دانشیارگروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران فزانه غریبی استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران شروق علی عبد ال دخیل کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران Journal Article 2025 08 23 <strong>Objective:</strong> Objective: In centralized educational systems, all learners follow a unified curriculum; therefore, factors influencing curriculum implementation are of particular importance. Given that Iraq’s curriculum planning system is also centrally administered, this study aimed to identify and hierarchically categorize the factors influencing the implementation of the centralized curriculum within the Iraqi education system. <strong>Method:</strong> This study employed a modeling-based case study approach. Thirty-two curriculum experts—comprising university faculty members and teachers from Iraq—were selected via purposive sampling. Data were collected using documents and a researcher-developed questionnaire, then analyzed using the Interpretive Structural Modeling (ISM) technique. <strong>Results:</strong> The results revealed 11 key factors affecting curriculum implementation in Iraqi schools: stakeholder participation in curriculum design and development; communication regarding the new curriculum's implementation; empowerment of implementers; mechanisms for incentivizing and supporting implementers; stakeholder acceptance of the curriculum; transparency and clarity of the new curriculum; provision of resources and equipment; quality of learning materials and media; continuous monitoring, supervision, and evaluation; socio-cultural contexts; and political contexts and supporting high-level policy documents. Socio-cultural contexts were identified as the most foundational factor, while continuous monitoring and supervision, along with political contexts and high-level policy documents, were classified as Level 6 factors. The provision of resources and equipment, as well as stakeholder participation, were found to operate at Level 5. <strong>Conclusions:</strong> Based on the study's findings, reforming socio-cultural and political contexts appears essential to improving curriculum implementation within the Iraqi education system. <strong>هدف</strong>: در نظام‌های آموزشی متمرکز، همه یادگیرندگان یک برنامه درسی واحد را تجربه می‌کنند، بنابراین عوامل مؤثر بر اجرای برنامه درسی اهمیت ویژه‌ای دارند. از آنجا که نظام برنامه‌ریزی درسی عراق نیز متمرکز اداره می‌شود، این پژوهش با هدف شناسایی و سطح‌بندی عوامل مؤثر بر اجرای برنامه درسی متمرکز در نظام آموزشی عراق انجام شد. <strong>روش پژوهش</strong>: رویکرد این پژوهش، مطالعه موردی از نوع مدل‌سازی بود و ۳۲ نفر از خبرگان حوزه برنامه درسی (شامل اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های عراق و معلمان) با نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از اسناد و پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری و با تکنیک مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) تجزیه‌وتحلیل شد. <strong>یافته‌ها</strong>: نتایج نشان داد ۱۱ عامل کلیدی بر اجرای برنامه درسی مدارس عراق اثرگذارند: مشارکت ذی‌نفعان در طراحی و تدوین برنامه درسی، اطلاع‌رسانی درباره اجرای برنامه جدید، توانمندسازی مجریان، سازوکارهای تشویق و حمایت از مجریان، مقبولیت برنامه در بین ذی‌نفعان، شفافیت و وضوح برنامه جدید، تأمین منابع و تجهیزات، کیفیت مواد و رسانه‌های یادگیری، پایش و نظارت و ارزیابی مستمر، بسترهای فرهنگی/ اجتماعی، و بسترهای سیاسی و اسناد بالادستی حمایت‌کننده. همچنین، بسترهای فرهنگی/اجتماعی به‌عنوان زیربنایی‌ترین عامل و پایش و نظارت مستمر و بسترهای سیاسی و اسناد بالادستی به‌عنوان عوامل سطح ششم شناخته شدند. تأمین منابع و تجهیزات و مشارکت ذی‌نفعان نیز در سطح پنجم اثرگذار بودند. <strong>نتیجه‌گیری</strong>: با توجه به نتایج پژوهش و به منظور بهبود اجرای برنامه درسی در نظام آموزش عراق، اصلاح بسترهای فرهنگی اجتماعی و بسترهای سیاسی ضروری به نظر می‌رسد. https://lbcij.tabrizu.ac.ir/article_22268_47efef0d48e39959020e1f9295a3c9c9.pdf