دانشگاه تبریز برنامه درسی و آموزش یادگیرنده محور 3060-5857 5 2 2026 08 23 Applying the Fuzzy Delphi Method to Identify the Factors Influencing the Enhancement of Critical Thinking Quality in Academic and Professional Settings: A Mixed-Methods Study کاربست روش دلفی فازی در شناسایی عوامل موثر بر ارتقای کیفیت تفکر نقادانه در محیط‌های تحصیلی و شغلی دانشگاه تهران: یک پژوهش روش‌های آمیخته 60 95 22265 10.22034/lbcij.2026.68147.1292 FA زهرا اکبری پردنجانی دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش مهندسی، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه تهران، ایران اکرم حسینیان دانشیار، گروه آموزشی علوم پایه و آموزش مهندسی، دانشکده علوم‌ مهندسی، دانشکدگان فنی دانشگاه تهران، تهران، ایران کیوان صالحی دانشیار، گروه تخصصی پژوهش و سنجش، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-8673-4248 محمد جوادی پور دانشیار گروه روش‌ها و برنامه‌ریزی آموزشی و درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 07 16 <strong>Objective:</strong> In today’s complex engineering landscape, critical thinking is a strategic competency that enables students and graduates to analyze complex problems, make informed decisions, and develop innovative solutions. Despite its growing importance in higher education, particularly in engineering, the curricular components that effectively foster this competency remain insufficiently explored. This study aimed to develop a comprehensive framework of key factors influencing the development of critical thinking in universities and professional organizations. <strong>Method:</strong> A mixed-methods approach based on the fuzzy Delphi technique was employed. Data were collected from 20 engineering experts selected through non-probability snowball sampling. The Delphi process was conducted in two rounds to achieve expert consensus and establish content validity. A mean difference of less than 0.2 between the two rounds indicated a high level of agreement among participants. <strong>Results:</strong> The findings identified 16 key factors across four major domains: Educational Process, including interactive teaching methods, instructional content quality, and technology utilization; Academic Organizational Support, comprising faculty support, specialized training, and interdisciplinary interaction; Experiential Contexts, including group activities, practical projects, and exposure to complex problems; and Individual Environmental Factors, such as student motivation, organizational culture, and academic pressures. <strong>Conclusions:</strong> The findings demonstrate a strong interrelationship between curricular elements and critical thinking development among engineering students. The proposed framework provides a practical roadmap for redesigning engineering education to cultivate analytical, creative, and responsible graduates. The study further highlights that shifting from rote memorization to a learner-centered educational ecosystem focused on critical thinking is achievable through deliberate curricular and instructional design. <strong>هدف</strong>: در چشم‌انداز پیچیده امروزی مهندسی، تفکر انتقادی به‌عنوان یک شایستگی راهبردی، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان را قادر می‌سازد مسائل پیچیده را تحلیل، تصمیم‌های آگاهانه اتخاذ و راه‌حل‌های نوآورانه ارائه کنند. با وجود اهمیت روزافزون این شایستگی در آموزش عالی، به‌ویژه در رشته‌های مهندسی، مؤلفه‌های برنامه درسی مؤثر بر پرورش آن همچنان به‌طور کافی بررسی نشده‌اند. این پژوهش با هدف تدوین چارچوبی جامع از عوامل کلیدی مؤثر بر توسعه تفکر انتقادی در دانشگاه‌ها و سازمان‌های حرفه‌ای انجام شد. <strong>روش پژوهش</strong>: این پژوهش با رویکرد آمیخته و با استفاده از تکنیک دلفی فازی انجام گرفت. داده‌ها از ۲۰ نفر از خبرگان مهندسی که با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی غیر احتمالی انتخاب شدند، جمع‌آوری شد. فرایند دلفی در دو دور و با هدف دستیابی به اجماع خبرگان و تأمین روایی محتوایی انجام گرفت. اختلاف میانگین کمتر از ۰٫۲ بین دو دور، نشان‌دهنده سطح بالای توافق میان خبرگان بود. <strong>یافته‌ها</strong>: نتایج، ۱۶ عامل کلیدی را در چهار حوزه اصلی شناسایی کرد: فرایند آموزشی شامل روش‌های تدریس تعاملی، کیفیت محتوای آموزشی و بهره‌گیری از فناوری؛ حمایت سازمانی دانشگاهی شامل حمایت اعضای هیئت علمی، آموزش‌های تخصصی و تعاملات میان‌رشته‌ای؛ بسترهای تجربی شامل فعالیت‌های گروهی، پروژه‌های عملی و مواجهه با مسائل پیچیده؛ و عوامل محیطی فردی شامل انگیزه دانشجویان، فرهنگ سازمانی و فشارهای تحصیلی. <strong>نتیجه‌گیری</strong>: یافته‌ها بیانگر ارتباط متقابل و قوی میان عناصر برنامه درسی و توسعه تفکر انتقادی در دانشجویان مهندسی است. چارچوب پیشنهادی می‌تواند نقشه راهی عملی برای بازطراحی آموزش مهندسی و پرورش فارغ‌التحصیلانی تحلیل‌گر، خلاق و مسئولیت‌پذیر باشد. همچنین، گذار از آموزش مبتنی بر حفظ مطالب به نظامی یادگیرنده‌محور و مبتنی بر تفکر انتقادی، از طریق طراحی هدفمند برنامه‌های درسی و آموزشی امکان‌پذیر است. https://lbcij.tabrizu.ac.ir/article_22265_212483095f03575a8dfd00f5722d5d0d.pdf