دانشگاه تبریز برنامه درسی و آموزش یادگیرنده محور 3060-5857 5 1 2026 05 22 Modeling a Responsive Curriculum for the Field of Educational Sciences (Case Study: First-Level Comprehensive Universities in Iran) مدل‌یابی برنامه درسی پاسخگوی رشته علوم تربیتی (مورد مطالعه: دانشگاه‌های جامع سطح اول ایران) 30 57 21084 10.22034/cipj.2025.65927.1231 FA محمدحسن حسنی دانشجوی دکتری، گروه علوم‌تربیتی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران هایده عاشوری استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران فاطمه احمدبیگی استادیار، گروه علوم‌تربیتی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران مرضیه رمضانی استادیار، گروه علوم‌تربیتی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 02 17 Objective: This study aimed to design and validate a responsive curriculum model for the Bachelor of Education degree in first-level comprehensive universities in Iran. Method: In this study, a sequential exploratory mixed research method was used (qualitative approach of content analysis and quantitative approach of survey). The participants in the qualitative part of the research were faculty members who were experts and experts in the field of curriculum planning and experts in the field of higher education and university planning, of whom 18 people were selected as a purposive sample. Also, the statistical population in the quantitative part included all faculty members of the educational science departments of the first-level comprehensive universities of the country in the academic year 2022-2023, equal to 244 people, of whom 150 were selected using the multi-stage cluster sampling method. The data collection tool in the qualitative part was a semi-structured interview, and in the quantitative part, a researcher-made questionnaire. For qualitative data analysis, thematic analysis coding method was used, and for data validation, the King and Harrox method was used. For quantitative data analysis, the statistical method of structural equation modeling using PLS software was used. Results: The findings of the qualitative section showed that a total of 142 primary codes, 32 basic themes, 11 organizing themes, and 4 overarching themes were identified, including: "Responsive Curriculum Outcomes", "Responsive Curriculum Strategies", "Responsive Curriculum Development Barriers", and "Responsive Curriculum Development Facilitators". The results of the quantitative section showed that the model presented for the curriculum of the Bachelor of Education course in the country's top comprehensive universities includes the components that make up its structure, and therefore the presented model has good validity and fit. Conclusion: Any action and policy-making to move towards a responsive curriculum requires a systematic and multidimensional view, taking into account all structural, technical, strategic, cultural, and social elements and dimensions. هدف: این تحقیق با هدف طراحی و اعتبارسنجی مدل برنامه درسی پاسخگو در دوره کارشناسی علوم تربیتی در دانشگاه‌های جامع سطح اول ایران انجام شد. روش پژوهش: در این پژوهش از روش آمیخته اکتشافی متوالی استفاده شد (رویکرد کیفی از نوع تحلیل محتوا و رویکرد کمی از نوع پیمایشی). مشارکت‌کنندگان پژوهش در بخش کیفی، اعضای هیأت علمی متخصص و صاحبنظر در حوزه برنامه‌ریزی درسی و خبرگان حوزه برنامه‌ریزی آموزش عالی و دانشگاه بودند که از این میان، 18 نفر به عنوان نمونه هدفمند انتخاب شدند. همچنین، جامعه آماری در بخش کمی، شامل کلیه اعضای هیئت علمی گروه‌های علوم تربیتی دانشگاه‌های جامع سطح اول کشور، در سال تحصیلی 1402-1401 برابر با 244 نفر بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چند مرحله‌ای، 150 نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها در بخش کیفی، مصاحبه نیمه ساختار یافته و در بخش کمی پرسشنامه محقق ساخته بود. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها در بخش کیفی از روش کدگذاری تحلیل مضمون و به منظور اعتباریخشی داده‌ها، از روش کینگ و هاروکس استفاده شد و در بخش کمی از روش آماری مدل‌سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزارPLS  استفاده گردید. یافته‌ها: یافته‌های بخش کیفی نشان داد که در مجموع 142 کد اولیه، 32 مضمون پایه، 11 مضمون سازمان‌دهنده و 4 مضمون فراگیر شامل: «پیامدهای برنامه درسی پاسخگو»، «راهبردهای برنامه درسی پاسخگو»، «عوامل بازدارنده توسعه برنامه درسی پاسخگو» و «عوامل تسهیل‌کننده توسعه برنامه درسی پاسخگو» شناسایی شدند. نتایج بخش کمی نشان داد که مدل ارائه شده برای برنامه درسی پاسخگوی دوره کارشناسی علوم تربیتی در دانشگاه‌های جامع برتر کشور شامل مولفه‌های تشکیل دهنده سازه خود می‌باشد و لذا مدل ارائه شده از اعتبار و برازش مطلوبی برخوردار است. نتیجه‌گیری: هرگونه اقدام و سیاست‌گذاری برای حرکت به سمت و سوی برنامه درسی پاسخگو نیازمند نگاه نظام‌مند و چندبعدی با در نظر گرفتن تمامی عناصر و ابعاد ساختاری، فنی، راهبردی، فرهنگی، اجتماعی است. https://lbcij.tabrizu.ac.ir/article_21084_f8867078f46e23ff75791a3c7db66408.pdf